Husaria w katedrze w Oliwie
Katedra w Oliwie kryje prawdziwą perełkę dla miłośników husarii. Jak dotąd badacze tej formacji nie zwrócili uwagi na piękny nagrobek znajdujący się w znanej ze swoich wspaniałych organów świątyni. Jest to nagrobek rodziny Kosów (zdj. 1): małżeństwa Mikołaja i Justyny z Konarskich oraz ich dzieci – Andrzeja, Feliksa i Jana (zdj. 2). Wykonał go najprawdopodobniej słynny Wilhelm van den Block, choć wśród historyków krąży opinia, że przyłożył się do tego i Abraham (syn Wilhelma), rzeźbiarz i architekt. Nagrobek powstawał etapami – w 1599 i ok. 1620 r. Związane to było ze śmiercią kolejnych członków rodziny.
Najciekawsze dla nas są postacie Mikołaja i Andrzeja Kosów.
Mikołaj, dziedzic Sukczyna (Żukczyna) zmarł w wieku 60 lat w listopadzie 1599. Pochowano go w Oliwie w styczniu 1600 r. Andrzej, syn Mikołaja, zmarł mając 38 lat w roku 1618.
Obaj szlachcice prezentują się we wspaniałych zbrojach, przy czym przed Andrzejem leży szyszak husarski (zdj. 3, 4, 5), a za postacią Mikołaja znajduje się przyłbica (zdj. 6, 7). Obecność przyłbicy przy zbroi husarskiej z końca XVI w. to dość rzadkie zjawisko, ale nie powinna aż tak bardzo dziwić. Wszak i sam hetman Krzysztof „Piorun” Radziwiłł (zmarł w 1603 r.), przy swojej zbroi husarskiej nosił przyłbicę (zdj. 8).
Zbroje Mikołaja i Andrzeja Kosów doskonale wpisują się w modę, która panowała w Polsce na przełomie XVI i XVII w. Wystarczy porównać je do wizerunku szlachcica polskiego z dzieła Wacława Kunickiego „Obraz szlachcica polskiego”, wydanego w 1615 r. (zdj. 9). Taka moda panowała zresztą nie tylko w Polsce, ale i na Węgrzech (zdj. 10, tj. Stefan Chetneki – Condor w r. 1594). Tak właśnie prezentować się musieli niektórzy towarzysze zreformowanej przez Stefana Batorego husarii polskiej. Uwagę zwraca brak karwaszy (zamiast nich są tzw. zarękawia), osłony bioder (nabiodrki) i kolan (nakolanki), a u Mikołaja jest nawet kolczuga, co też można prześledzić na kolejnych zdjęciach (zdj. 11 – 14).
Serdeczne podziękowania dla Katarzyny Czaykowskiej za udzielone mi informacje na temat rodziny Kosów i twórców nagrobka
Radosław Sikora
fot. 10 'copyrights by Dariusz T Wielec'
