Kaplica Moskiewska (Szujskich)
W dniu 3 stycznia 2010 roku, w samo południe, w Warszawie u zbiegu ul. Świętokrzyskiej i Kopernika odbyło się spotkanie zorganizowane przez Stefana Świetliczko- historyka, varsavianistę oraz Bartosza Siedlara z fundacji Hussar i chorągwi husarskiej hetmana Stanisława Żółkiewskiego, poświęcone Kaplicy Moskiewskiej.
Stefan Świetliczko przedstawił dokumenty, plany, wizerunki kaplicy wybudowanej w 1620 roku, która przetrwała do połowy XX wieku i unicestwiła ją dopiero budowa ulicy Świętokrzyskiej, mimo że zabytkowa rotunda położona była poza dzisiejszą jezdnią.
Organizatorzy spotkania wskazali najbardziej pewne położenie kaplicy, oparte na planach również powojennych oraz zapalili znicz upamiętniający to miejsce, zarazem miejsce ostatniego spoczynku wybitnego architekta baroku Tylmana z Gameren m.in. projektanta pobliskiego pałacu Czapskich (siedziba Akademii Sztuk Pięknych) i pałacu Gnińskich-Ostrogskich (siedziby Towarzystwa im. Fryderyka Chopina)
Spotkanie nie przypadkiem odbyło się na pół roku przed obchodami 400 rocznicy bitwy pod Kłuszynem (w Warszawie) Obecność Szujskich w Polsce, jak i wybudowanie kaplicy było konsekwencją tej bitwy.
Brat cara Wasyla Szujskiego, Dimitr dowodził wojskami Wielkiego Księstwa Moskiewskiego i poniósł absolutną klęskę.
Celem spotkania było nagłośnienie faktu istnienia kaplicy i jej położenia oraz przedstawienie planu jej upamiętnienia poprzez postawienie w jej pobliżu głazu z tablicą.
Prowadzący konferencję zapowiedzieli chęć odsłonięcia pamiątkowego głazu w dniu 3 lipca 2010 roku, podczas obchodów rocznicy bitwy pod Kłuszynem, a dokładnie podczas uroczystego przejazdu husarii przez miasto.
W dalszej perspektywie organizatorom zależy na przeprowadzeniu badań archeologicznych pozostałości kaplicy, oraz jej odbudowie. Środki na ten cel mają być zbierane podczas obchodów 400 rocznicy bitwy pod Kłuszynem.
Poniżej przedstawiamy bogatą informację na temat kaplicy przygotowaną przez Stefana Świetliczko.
Kaplica Moskiewska fundacji króla Zygmunta III Wazy powstała w 1620 jako mauzoleum zdetronizowanego cara Wasyla IV Szujskiego, jego brata Dymitra Szujskiego i żony Dymitra Szujskiego wielkiej księżnej Jekatieriny Grigoriewny, którzy dostawszy się do polskiej niewoli po bitwie pod Kłuszynem 4.07.1610 zmarli na zamku w Gostyninie koło Płocka - prawdoodobnie wskutek zarazy.
Prawdopodobnie kaplicę projektował Mateo Castelli, twórca Zamku Ujazdowskiego i przebudowy Zamku Królewskiego w Warszawie.
Po pokoju w Polanowie 14.06.1634 ciała cara Wasyla Szujskiego jego brata Dymitra i ks. Jekatieriny w 1635 przekazano Moskwie – są pochowane w soborze Archangielskim w Moskwie.
W 1668 król Jan Kazimierz przekazał pustą Kaplicę Moskiewską o.o. dominikanom obserwantom – kongregacja św. Ludwika Bertranda.
Ok. 1700 wybitny architekt Tylman z Gameren (1632-1706) wybudował kościół p.w. Matki Boskiej Zwycięskiej w pobliżu Kaplicy Moskiewskiej o.o. dominikanów obserwantów, jako wotum za zwycięstwo ze Szwecją po „Potopie”, przebudowując Kaplice Moskiewska na swoje mauzoleum, gdzie został pochowany.
W latach 1724-1742 kościół Matki Boskiej Zwycięskiej przebudowano wg projekt Efreima Schroegera.
Kaplica Moskiewska będąca faktycznie panteonem chwały oręża polskiego była obiektem zainteresowania ambasadorów Rosji kierujących prośbę do władców Rzeczpospolitej o jej rozebranie, jako obrażającej majestat władców Rosji. Jeden z ostatnich ambasadorów Nikołaj Repnin w czasach króla Stanisława Augusta Poniatowskiego uzyskał pozwolenie na usunięcie tablic fundacji króla Zygmunta III Wazy.
W 1808 po śmierci ostatnich o.o. dominikanów obserwantów kościół przekazano diecezji. Klasztor pełnił funkcję koszar dla wojsk francuskich.
W 1816 ks. J. Danikowski popełnił w kościele samobójstwo. Kościół zgodnie z ówczesnym kodeksem prawa kanonicznego oraz decyzja rządu Królestwa Polskiego rozebrano. Działkę po kościele p.w. Matki Boskiej Zwycięskiej zakupił Stanisław Staszic budując pałac Towarzystwa Przyjaciół Nauk wg projektu Antonia Corazziego – znany dziś jako Pałac Staszica.
Po Powstaniu Styczniowym jeden z rosyjskich uczniów gimnazjum męskiego mieszczącego się w Pałacu Staszica odkrył podziemna kryptę w zrujnowanej altance ogrodowej. Przybyły rosyjski archeolog z Moskwy Adrian Prachow zidentyfikował altankę jako pozostałości Kaplicy Moskiewskiej. W grudniu 1869 w „Tygodniku Ilustrowanym” ukazał się artykuł Franciszka Maksymiliana Sobieszczańskiego o „Altance” jako „skarbczyka” przy Pałacu Słuszków. Podziemna krypta miała pełnić „funkcję lodziarni”.
Rosyjski historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego Dymitr Cwietajew opublikował szereg prac o pobycie cara Wasyla Szujskiego w polskiej niewoli, uzasadniających tezę, że Kaplica Moskiewska była położona na miejscu Pałacu Staszica, a istniejąca ruina altanka ogrodowa. Rosyjski władzom teza ta posłużyła do decyzji o przebudowie Pałacu Staszica w formie architektury bizantyjskiej, m.in. lokując tam cerkiew prawosławną p.w. św. Tatiany Rzymianki.
W latach 20 XX w. prof. architektury Mariana Lalewicz przywrócił Pałacowi Staszica pierwotna klasycystyczną formę Corazziego.
W 1938 Tadeusz Prus-Faszczewski prowadził badania archeologiczne na terenie kaplicy moskiewskiej, m.inn. odkrywając pochówek w krypcie pod kaplicą. Wyniki badań definitywnie obalały tezy Dymitra Cwietajewa.
W 1939 prof. Marian Lalewicz ówczesny prezes Towarzystwa Opieki nad Zabytkami przygotowywał projekt rekonstrukcji Kaplicy Moskiewskiej.
Kaplica Moskiewska przetrwała II wojnę światową i Powstanie Warszawskie. Pierwotnie przewidywana do odbudowy – ostatecznie rozebrana w 1954 „przy okazji” przebijania ul. Świętokrzyskie między Nowym Światem a Tamką. Obecnie fundament Kaplicy Moskiewskiej znajduje się prawdopodobnie na trawniku przy ul. Świętokrzyskiej 1 przy Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Dąbrowskiego.
Obecnie miejsce to znajduje się terenie przewidywanej budowy II linii Metra Warszawskiego.
Stefan Świetliczko
Dodatkowo, można zobaczyć przedwojenne zdjęcia Kaplicy zachowane w Narodowym Archiwum Cyfrowym
W oknie wyszukiwarki należy wpisać “grobowiec Szujskich”.
Pod galerią przedstawiamy łacińską treść tablic z Kaplicy Moskiewskiej
rekonstrukcja oryginalnej formy
XVIII w.
1896r.
1943r.
1948r.
Łacińska treść tablic z Kaplicy Moskiewskiej (Szujskich)
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
3 stycznia styczeń 2010, 3.01.2010, 3 I 2010, 3.01.10 Warszawa w Warszawie KAPLICA MOSKIEWSKA KAPLICA SZUJSKICH